Penulis: Nazri Hamdan
Hujung tahun 2023 dan awal 2024 adalah satu tahun yang sangat mencabar bagi Ringgit. Nilainya ditekan dan menjelang Oktober 2023 ia telah dikenalpasti sebagai mata wang terburuk di Asia selepas Yen. Seperti yang kita maklum pada tahun 2020, seluruh dunia telah dilanda pandemik Covid-19.
Pandemik Covid-19 membuatkan ekonomi dunia masuk ke dalam kemelesetan.
Satu keadaan yang tak pernah dijangka dan dapat dibaca oleh mana-mana pakar ekonomi. Biasanya, sebelum ekonomi masuk ke fasa kemelesetan, akan ada petanda-petanda tertentu. Misalnya inflasi terlalu tinggi, jumlah hutang isi rumah meningkat keterlaluan dan sebagainya. Tiada siapa pernah jangka ekonomi global akan meleset pada tahun 2020 disebabkan wabak penyakit.
Untuk atasi masalah kemelesetan ini, negara-negara yang telah termasuk ke dalam kemeseletan ekonomi telah mengamalkan dasar yang sama iaitu dasar fiskal mengembang (meningkatkan perbelanjaan kerajaan yang disokong dengan hutang/defisit) serta dasar monetari mengembang iaitu menurunkan kadar faedah. Tak terkecuali, Malaysia pun melaksanakan dasar yang sama. Dasar ini telah berjaya mengeluarkan kebanyakan negara-negara di dunia daripada kemelesetan ekonomi. Kadar pertumbuhan berjaya ditukar daripada negatif kepada positif semula.
Tapi ada harga yang perlu dibayar. Pertama, dasar fiskal mengembang telah menyebabkan kebanyakan negara meningkatkan hutang mereka untuk membiayai perbelanjaan kerajaan yang besar. Kedua, dasar monetari mengembang iaitu menurunkan kadar faedah telah menyebabkan kenaikan kadar inflasi.
Rajah 1: Pergerakan kadar inflasi global sejak tahun 2000 dan jangkaan hingga 2029.
Sumber: statistica.com
Menjelang tahun 2021, kadar inflasi global telah meningkat kepada 4.71 peratus dan kemudian mencapai kemuncak pada 8.73 peratus pada 2022. Kenaikan di dalam kadar inflasi yang mendadak ini telah menyebabkan kebanyakan negara bertindak untuk menaikkan kadar faedah untuk melawan inflasi.
Kita sedia maklum bahawa Amerika adalah sebuah negara yang mempunyai saiz ekonomi terbesar di dunia. Jadi, apa jua perubahan dalam dasar ekonomi mereka sudah tentu akan mempengaruhi dunia. Bank pusat Amerika iaitu Federal Reserves (Fed) telah bertindak menaikkan kadar faedah mereka bermula 30 April 2022 daripada 0.25 peratus kepada 0.5 peratus. Sebenarnya, di sinilah cabaran Ringgit dan matawang negara-negara lain di dunia bermula.
Untuk beberapa bulan seterusnya sehingga kemuncak pada 26 Julai 2023 kadar faedah Amerika telah mencapai kemuncak pada 5.5 peratus. Sebenarnya, kadar faedah ini adalah yang tertinggi dalam masa 10 tahun yang lalu. Kenaikan di dalam kadar faedah Amerika ini telah menyebabkan modal asing keluar dari Malaysia dan mulai masuk ke Amerika kerana pelabur hendak menikmati kadar faedah dan pulangan yang lebih tinggi. Pengeluaran modal asing daripada Malaysia telah memberikan tekanan kepada Ringgit.
Rajah 2: Pergerakan kadar faedah Fed selama 10 tahun
Sumber: tradingeconomics.com
Menjelang tahun 2022, apabila kadar inflasi di Malaysia telah distabilkan, ia membuka ruang kepada Bank Negara Malaysia (BNM) untuk menaikkan semula kadar faedah (OPR) secara berperingkat bermula May 2022 daripada 1.75 peratus kepada 2 peratus. Kadar OPR terus dinaikkan ke paras yang normal secara berperingkat hingga mencapai paras normal iaitu 3 peratus menjelang May 2023. Saya merujuk kadar 3 peratus ini adalah ‘kadar normal’ kerana jika kita lihat pergerakan OPR selama 10 tahun yang lalu semasa keadaan ekonomi Malaysia berada dalam keadaan stabil (tanpa kemelesetan) OPR bergerak antara 3 hingga 3.25 peratus.
Rajah 3: Pergerakan kadar faedah Malaysia selama 10 tahun.
Sumber: tradingeconomics.com
Walau pun bukanlah dasar BNM untuk menstabilkan Ringgit dengan OPR, akan tetapi keadaan ini sedikit sebanyak menjadikan perbezaan kadar faedah antara Malaysia dan Amerika dapat dikecilkan. Meskipun begitu, disebabkan kita tidak lagi menaikkan OPR selepas May 2023 sementara Amerika terus naikkan kadar faedah hingga mencapai paras tertinggi iaitu 5.5 peratus selepas itu pada Ogos 2023, Ringgit terus menerima tekanan dengan pengaliran berterusan modal asing ke Amerika.
Menjelang Oktober 2023, Ringgit telah mencecah RM 4.77/USD. Sebagai langkah jangka pendek, pada awal 2024, BNM, GLCs dan GLICs telah bekerjasama untuk membawa pulang keuntungan luar negara bagi memperbaiki nilai Ringgit. Ini adalah salah satu kaedah campurtangan BNM untuk menyokong Ringgit. Sekitar Julai 2023, BNM juga dilapor campurtangan dalam pasaran tukaran asing untuk menyokong nilai Ringgit. Keadah membawa pulang keuntungan GLCs dan GLICs ini mengingatkan kita pada tahun 2015 di mana kerajaan menggunakan kaedah yang sama.
Tapi kaedah campurtangan ini adalah langkah jangka pendek sahaja. Kerajaan tahu keadaan sokongan ini tak boleh berterusan. Jika kita sokong Ringgit dengan campurtangan dalam pasaran tukaran asing, jumlah rizab BNM boleh merosot. Keuntungan GLCs dan GLICs di luar negara pun ada hadnya. Oleh itu, usaha kerajaan dalam melihat ke depan untuk mereformasikan semula ekonomi kita adalah satu langkah yang sangat bijak kerana inilah yang akan menentukan kekuatan nilai Ringgit dalam jangka panjang.
Ya, langkah mereformasikan semula ekonomi bukanlah sesuatu yang mudah. Ia perlu melalui proses sukar kerana kerajaan terpaksa melaksana dasar-dasar tidak popular seperti mempercekapkan semula sumber kewangan kerajaan. Pengurusan kewangan yang lebih cekap ini adalah kunci kepada pengukuhan Ringgit pada masa akan datang.
Antara langkah penting yang telah disusun untuk menstrukturkan semula perbelanjaan kerajaan ialah subsidi pukal. Kita sedia maklum jumlah perbelanjaan subsidi kerajaan meningkat dengan begitu ketara sekali setiap tahun. Jumlah keseluruhan subsidi pukal setakat 2023 ialah sekitar RM 80 billion. Jika keadaan ini tak dikawal, tak mustahil ia boleh cecah RM 100 billion setahun! Apatah lagi subsidi pukal ini telah terbukti gagal mencapai golongan sasar. Sebagai contoh, subsidi bahan api telah banyak diseleweng apabila ia diseludup ke negara jiran. Begitu juga ia lebih banyak dinikmati oleh golongan T20 berbanding M40 dan B40.
Dengan adanya usaha untuk memperbaiki perbelanjaan ini, defisit kerajaan akan mampu dikurangkan secara berfasa. Bagi tahun 2023, defisit kita adalah 5 peratus dan ia dijangka akan turun kepada 4.3 peratus pada 2024. Menjelang tahun 2025, ia akan diturunkan lagi kepada 3.5 peratus.
Jadi, bagaimanakah dengan reformasi ekonomi ini mampu memperbaiki nilai Ringgit? Jawabnya ialah ia akan memberikan kesan terhadap keyakinan pelabur dan perniagaan di Malaysia. Saya bagi contoh, apabila defisit kerajaan berjaya dibaiki, ia akan memudahkan kerajaan untuk mendapatkan pinjaman.
Malah, kerajaan boleh menerbitkan bon dengan kos yang lebih murah. Bon yang diterbitkan juga dilihat lebih berkualiti kerana risiko untuk negara kita gagal membayarnya menjadi kurang. Menurut RAM Holdings Bhd, pegangan asing bon ringgit melonjak sebanyak RM7.8 bilion pada Julai 2024 (Jun 2024: aliran keluar asing RM576.8 juta), aliran terbesar pembelian asing bulanan sejak Julai 2023 dan keadaan ini banyak didorong oleh sentimen pasaran yang lebih baik.
Keyakinan terhadap pasaran domestik juga meningkat apabila pasaran Bursa Malaysia muncul sebagai pasaran terbaik di Asia menjelang May 2024 yang telah meningkat melebihi 10.4 peratus dari awal tahun.
Keadaan ini juga telah mendorong masuk aliran modal asing kembali ke Malaysia selepas pemodal luar berpusu-pusu membawa keluar pelaburan mereka semasa Fed menaikkan kadar faedah dengan sangat drastik di antara tahun 2022 hingga tahun 2023.
Dengan keyakinan pasaran yang semakin bertambah baik, Ringgit kemudiannya telah dinobat sebagai matawang terbaik di Asia dan terbaik di dunia menjelang Oktober 2024. Menurut BNM, Ringgit telah mengukuh kepada 14.4 peratus berbanding US Dollar menjelang suku ketiga 2024 dan 11.4 peratus daripada awal tahun hingga kini.
Akan tetapi, dalam proses geopolitik yang kini kurang stabil dengan keadaan di Timur Tengah, Ringgit dan matawang Asia kembali menerima tekanan apabila pelabur mula kembali memegang US Treasury Bond kerana ia dianggap sebagai pegangan pelaburan selamat kerana dijamin oleh kerajaan Amerika.
Walau pun begitu, ini ialah kejutan jangka pendek sahaja. Tidak perlu kita risaukan sangat dengan keadaan ini kerana apabila keadaan kembali stabil, faktor geopolitik ini tidak lagi memberikan kesan yang besar.
Rajah 4: Pergerakan Ringgit berbanding US dalam masa setahun
Sumber: tradingeconomics.com
Jadi persoalannya ialah, apakah seterusnya bagi Ringgit? Jika benar kita hendak lihat nilai Ringgit ini terus mengukuh pada masa hadapan, langkah untuk mereformasikan ekonomi Malaysia perlu terus berjalan. Sudah tentu akan ada faktor-faktor jangka pendek yang akan mempengaruhi Ringgit.
Tapi yang lebih penting lagi ialah, kita mesti melihat ke depan dan jangka masa yang lebih panjang. Hanya dengan hala tuju ekonomi yang lebih baik akan meningkatkan keyakinan pelabur dan ini akan membolehkan nilai Ringgit berdaya saing di masa hadapan.
